Γιατί ένα μικρό χωριό στην Αρκτική έγινε ο μεγαλύτερος φόβος του Τραμπ και το στρατηγικό όνειρο της Κίνας

Στο Ναρσάκ της Γροιλανδίας κρύβεται ένας ορυκτός θησαυρός που καθορίζει τον νέο Ψυχρό Πόλεμο. ΗΠΑ, Κίνα και μια κοινότητα Ινουίτ σε μια γεωπολιτική παρτίδα σκακιού.

Στη νότια Γροιλανδία, εκεί όπου τα φιόρδ συναντούν τον πάγο και τα πολύχρωμα σπίτια στέκουν απέναντι στον Αρκτικό άνεμο, βρίσκεται το Ναρσάκ. Ένα χωριό 1.300 κατοίκων, με ψαράδες ιππόγλωσσου (Halibut) και μια καθημερινότητα που μέχρι πρόσφατα κυλούσε μακριά από τα φώτα της παγκόσμιας πολιτικής σκηνής. Κι όμως, κάτω από τα πόδια τους κρύβεται ένας θησαυρός ικανός να ανατρέψει γεωπολιτικές ισορροπίες.

Στους πρόποδες του βουνού Κβάνεφιελντ βρίσκεται το δεύτερο μεγαλύτερο κοίτασμα σπάνιων γαιών στον κόσμο και ένα από τα μεγαλύτερα αποθέματα ουρανίου. Υλικά κρίσιμα για την αμυντική βιομηχανία, την πράσινη μετάβαση και την τεχνολογική υπεροχή του μέλλοντος. Και αυτό ακριβώς έκανε το Ναρσάκ στόχο των μεγάλων δυνάμεων.

Ο κινεζικός «Δούρειος Ίππος» στην Αρκτική

Το Πεκίνο κινήθηκε αθόρυβα αλλά μεθοδικά. Μέσω της Shenghe Resources, απέκτησε καθοριστικό ρόλο στη Greenland Minerals, την εταιρεία που κατείχε τα δικαιώματα εκμετάλλευσης του Κβάνεφιελντ. Δεν επρόκειτο απλώς για ένα ορυχείο. Η Κίνα έβλεπε τη Γροιλανδία ως στρατηγική πύλη προς την Αρκτική.

Οι απόπειρες ήταν συνεχείς: από την προσπάθεια αγοράς της πρώην ναυτικής βάσης Grønnedal, μέχρι την προσφορά κατασκευής τριών διεθνών αεροδρομίων το 2018 - έργα που για ένα νησί χωρίς οδικό δίκτυο ισοδυναμούσαν με άλμα στον 21ο αιώνα. Η Ουάσινγκτον αντέδρασε νευρικά. Τα τηλέφωνα πήραν φωτιά στην Κοπεγχάγη και τελικά η Δανία ανέλαβε η ίδια τη χρηματοδότηση, μπλοκάροντας την κινεζική παρουσία.

Ακολούθησε η μάχη των τηλεπικοινωνιών. Η Huawei βρέθηκε εκτός παιχνιδιού, η Ericsson ανέλαβε το δίκτυο και λίγο αργότερα οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν πακέτο οικονομικής βοήθειας προς τη Γροιλανδία. Το μήνυμα ήταν σαφές: η Αρκτική δεν είναι ουδέτερη ζώνη.

Η «τρέλα» του Τραμπ που δεν ήταν τρέλα

Μέσα σε αυτό το κλίμα, τον Αύγουστο του 2019, ο Ντόναλντ Τραμπ πέταξε τη φράση που έκανε τον γύρο του κόσμου: «Θέλω να αγοράσω τη Γροιλανδία». Χλευάστηκε, παρουσιάστηκε ως γραφική υπερβολή. Στην πραγματικότητα, ήταν μια ωμή γεωπολιτική κίνηση.

Ο Τραμπ γνώριζε ότι αν η Κίνα αποκτούσε τον έλεγχο των πρώτων υλών της Γροιλανδίας, θα εξασφάλιζε κρίσιμα υλικά για μαχητικά, πυραύλους και τεχνολογίες αιχμής, αλλά και στρατηγικό πάτημα στον Βόρειο Ατλαντικό. Η πρόταση αγοράς δεν ήταν αστείο, αλλά μια απόπειρα προληπτικής άμυνας.

Η εξέγερση των Ινουίτ και το «όχι» στο ουράνιο

Το 2021, όμως, η ιστορία άλλαξε τροχιά. Στη Γροιλανδία, τον τελικό λόγο δεν έχει ούτε η Δανία ούτε οι υπερδυνάμεις, αλλά το τοπικό κοινοβούλιο. Ο Múte B. Egede και το κόμμα Inuit Ataqatigiit έκαναν την αντίσταση σύνθημα: «Όχι στο ουράνιο».

Για τους Ινουίτ, το διακύβευμα δεν ήταν ιδεολογικό. Ήταν υπαρξιακό. Η ραδιενεργή σκόνη απειλούσε τα φιόρδ, την αλιεία και το μοναδικό εξαγώγιμο κεφάλαιο της χώρας. Στις εκλογές της 6ης Απριλίου 2021, το αποτέλεσμα ήταν καθαρό: το ορυχείο μπλοκαρίστηκε και το Πεκίνο έχασε το μεγαλύτερο στοίχημά του στην Αρκτική.

Νέα κυβέρνηση, νέα ισορροπία

Οι ΗΠΑ ανέπνευσαν με ανακούφιση, αλλά δεν εφησύχασαν. Η πολιτική μετατοπίστηκε από την επιθετική ρητορική σε μια στρατηγική επενδυτικής επιρροής. Το προξενείο στο Νουούκ άνοιξε ξανά, οι επαφές εντάθηκαν.

Ωστόσο, το 2025 οι Γροιλανδοί ψήφισαν ξανά αλλαγή πορείας. Η κοινωνία κουρασμένη από τη στασιμότητα ανέδειξε τον Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν των Δημοκρατών. Πραγματιστής, ανοιχτός στην εξόρυξη, αλλά προσεκτικός. Δεν άνοιξε την πόρτα διάπλατα ούτε στις ΗΠΑ ούτε στην Κίνα. Αντίθετα, χρησιμοποίησε τη Δανία ως ασπίδα, διαπραγματευόμενος από θέση ισχύος.

Το διακύβευμα της Αρκτικής

Το παράδοξο είναι σαφές: οι Γροιλανδοί που ονειρεύονται ανεξαρτησία, χρειάζονται προς το παρόν την Κοπεγχάγη για να μην απορροφηθούν από τις «γενναιόδωρες» προσφορές των υπερδυνάμεων. Το Βορειοδυτικό Πέρασμα -η νέα Διώρυγα του Σουέζ- και οι πρώτες ύλες του μέλλοντος βρίσκονται στο τραπέζι.

Ο Τραμπ το γνωρίζει. Το Πεκίνο επίσης. Και στο τέλος, την πιο καθοριστική ψήφο δεν την έχουν οι πρόεδροι, αλλά οι ψαράδες του Ναρσάκ, που καλούνται να αποφασίσουν πόσο αξίζει η σιωπή, η γη και το μέλλον τους.